سرود آوارگان

در معبر ِ من
	ديگر

هيچ چيز نجوا نمي‌کند:
نه نسيم و نه درخت
نه آبي درگذر.

شِرِّه شِرِّه نوحه‌يي گسيخته مي‌جنبد
	تنها

سياه‌تر از شب
بر گرده‌ی سرگرداني‌ باد.

 

□

 

دور
شهر ِ من آن‌جاست
تنهامانده
در غروبي هموار
که آسان نمي‌گذرد. ــ

 

شهر ِ تاريک
با دو دريچه‌ی مهربان
که بازگشت ِ دردناک ِ مرا انتظار مي‌کشد
در پس‌کوچه‌ی پنهان.

 

۲۸ خرداد ِ ۱۳۶۷

برای خون و ماتیک

گر تو شاه دختراني، من خداي شاعرانم
مهدي حميدي

 

ـ «اين بازوان ِ اوست
با داغ‌هاي بوسه‌ي بسيارها گناه‌اش
وينک خليج ِ ژرف ِ نگاه‌اش
کاندر کبود ِ مردمک ِ بي‌حياي آن
فانوس ِ صد تمنا ــ گُنگ و نگفتني ــ
با شعله‌ي لجاج و شکيبائي
مي‌سوزد.
وين، چشمه‌سار ِ جادويي‌ تشنه‌گي‌فزاست
اين چشمه‌ي عطش
                            که بر او هر دَم
حرص ِ تلاش ِ گرم ِ هم‌آغوشي
تب‌خاله‌هاي رسوايي
مي‌آورد به بار.
 

شور ِ هزار مستي‌ ناسيراب
مهتاب‌هاي گرم ِ شراب‌آلود
آوازهاي مي‌زده‌ي بي‌رنگ
با گونه‌هاي اوست،
رقص ِ هزار عشوه‌ي دردانگيز
با ساق‌هاي زنده‌ي مرمرتراش ِ او.
 

گنج ِ عظيم ِ هستي و لذت را
پنهان به زير ِ دامن ِ خود دارد
و اژدهاي شرم را
افسون ِ اشتها و عطش
از گنج ِ بي‌دريغ‌اش مي‌راند...»
 

بگذار اين‌چنين بشناسد مرد
در روزگار ِ ما
آهنگ و رنگ را
زيبایي و شُکوه و فريبنده‌گي را
زنده‌گي را.
حال آن‌که رنگ را
در گونه‌هاي زرد ِ تو مي‌بايد جويد، برادرم!
در گونه‌هاي زرد ِ تو
                          وندر
اين شانه‌ي برهنه‌ي خون‌مُرده،
از همچو خود ضعيفي
مضراب ِتازيانه به تن خورده،
بار ِ گران ِ خفّت ِ روح‌اش را
بر شانه‌هاي زخم ِ تن‌اش بُرده!
حال آن‌که بي‌گمان
در زخم‌هاي گرم ِ بخارآلود
سرخي شکفته‌تر به نظر مي‌زند ز سُرخي لب‌ها
و بر سفيدناکي اين کاغذ
رنگ ِ سياه ِ زنده‌گي دردناک ِ ما
برجسته‌تر به چشم ِ خدايان
تصوير مي‌شود...
 

□

هي!
       شاعر!
               هي!
سُرخي، سُرخي‌ست:
لب‌ها و زخم‌ها!
ليکن لبان ِ يار ِ تو را خنده هر زمان
دندان‌نما کند،
زان پيش‌تر که بيند آن را
چشم ِ عليل ِ تو
چون «رشته‌يي ز لولو ِ تر، بر گُل ِ انار» ـ
آيد يکي جراحت ِ خونين مرا به چشم
کاندر ميان ِ آن
پيداست استخوان;

زيرا که دوستان ِ مرا
زان پيش‌تر که هيتلر ــ قصاب ِ«آوش ويتس»
در کوره‌هاي مرگ بسوزاند،
هم‌گام ِ ديگرش
بسيار شيشه‌ها
از صَمغ ِ سُرخ ِ خون ِ سياهان
سرشار کرده بود
در هارلم و برانکس
انبار کرده بود
                  کُنَد تا
ماتيک از آن مهيا
لابد براي يار ِ تو، لب‌هاي يار ِ تو!

□

 
بگذار عشق ِ تو
در شعر ِ تو بگريد...
 

بگذار درد ِ من
در شعر ِ من بخندد...
 

بگذار سُرخ خواهر ِ هم‌زاد ِ زخم‌ها و لبان باد!
زيرا لبان ِ سُرخ، سرانجام
پوسيده خواهد آمد چون زخم‌هاي ِ سُرخ
وين زخم‌هاي سُرخ، سرانجام
افسرده خواهد آمد چونان لبان ِ سُرخ;
وندر لجاج ِ ظلمت ِ اين تابوت
تابد به‌ناگزير درخشان و تاب‌ناک
چشمان ِ زنده‌يي
چون زُهره‌ئي به تارک ِ تاريک ِ گرگ و ميش
چون گرم‌ْساز اميدي در نغمه‌هاي من!

 

□

بگذار عشق ِ اين‌سان
مُردارْوار در دل ِ تابوت ِ شعر ِ تو
ـ تقليدکار ِ دلقک ِ قاآني ــ
گندد هنوز و
                باز
خود را
         تو لاف‌زن
بي‌شرم‌تر خداي همه شاعران بدان!
 

ليکن من (اين حرام،
اين ظلم‌زاده، عمر به ظلمت نهاده،
اين بُرده از سياهي و غم نام)
بر پاي تو فريب
بي‌هيچ ادعا
زنجير مي‌نهم!
فرمان به پاره کردن ِ اين تومار مي‌دهم!
گوري ز شعر ِ خويش
                           کندن خواهم
وين مسخره‌خدا را
                        با سر
                                درون ِ آن
                                           فکندن خواهم
و ريخت خواهم‌اش به سر
خاکستر ِ سياه ِ فراموشي...
 

□

بگذار شعر ِ ما و تو
                        باشد
تصويرکار ِ چهره‌ي پايان‌پذيرها:
تصويرکار ِ سُرخي‌ لب‌هاي دختران
تصويرکار ِ سُرخي‌ زخم ِ برادران!
و نيز شعر ِ من
يک‌بار لااقل
تصويرکار ِ واقعي چهره‌ي شما
دلقکان
دريوزه‌گان
"شاعران!"

۱۳۲۹

هدف شعر...

هدف شعر تغییر بنیادی جهان است و درست به همین علت هر حکومتی به خودش حق می‌دهد شاعر را عنصری ناباب و خطرناک تلقی کند اهل سیاست به قداست زندگی نمی‌اندیشد بل‌که زندگان را تنها به مصادر و وسایلی ارزیابی می‌کند که عندالقتضا باید بی‌درنگ قربانی پیروزی او شود و ای بسا به همین دلیل است که باید قبول کرد در جهان هیچ چیز، شرط هیچ چیز نیست و در دنیای بی‌قانونی که اداره و هدایتش به دست اوباش و دیوانگان افتاده، هنر چیزی است در حد تنقلات و از آن امید نجات بخشیدن نمی توان داشت ...

از مرگ...

هرگز از مرگ نهراسيده‌ام
اگرچه دستان‌اش از ابتذال شکننده‌تر بود.
هراس ِ من ــ باري ــ همه از مردن در سرزميني‌ست

که مزد ِ گورکن
	از بهاي ِ آزادي‌ي ِ آدمي
		افزون باشد.

جُستن
يافتن
و آن‌گاه
به اختيار برگزيدن
و از خويشتن ِ خويش
باروئي پي‌افکندن ــ

اگر مرگ را از اين همه ارزشي بيش‌تر باشد
حاشا حاشا که هرگز از مرگ هراسيده باشم.

دي ِ ۱۳۴۱

من...

من خويشاوند نزديك هر انساني هستم . نه ايراني را به غير ايراني ترجيح مي دهم نه انيراني را به ايراني . من يك لر بلوچ كرد فارس ، يك فارسي زبان ترك ، يك افريقائي اروپائي استراليائي امريكائي آسيائي ام ، يك سياه پوست زردپوست سرخ پوست سفيدم كه نه تنها با خودم و ديگران كمترين مشكلي ندارم بل كه بدون حضور ديگران وحشت مرگ را زير پوستم احساس مي كنم . من انساني هستم ميان انسان هاي ديگر بر سياره ی مقدس زمين ، كه بدون ديگران معنائي ندارم .
-احمد شاملو

نامه ای از نیما یوشیج به شاملو

عزیز من این چند کلمه را برای این می نویسم که این یک جلد "افسانه"از من در پیش شما                   ))   

یادگاری باشد. شما وارد ترین کسی بر کار من و روحیه ی من هستید و با جراتی که التهاب و               

قدرت رویت لازم دارد واردید. اشعار شما گرم و جاندار است و همین علتش وارد بودن شماست که پی    

برده اید در چه حال و مو قعیت مخصوصی برای هر قطعه شعر من دست به کار می زنم  مخصوصا      

چند سطر که در مقدمه راجع به زندگانی من نوشته اید به من کیف می دهد . شما خوب دریافته اید           

که از رنج های متناوبی که زندگانی شخصی خود من چسبیده اند چه طور حرف می زنم. بدون اینکه خود

را با با مردم اشتباه کرده  خود را گم کرده باشم و در جهنم فراموشی خطرناکی بسوزم.                      

فقط تفاوت بعضی آدم ها با آدم ها ی دیگرهمین استیلای نهانی است. به همان اندازه که اشتباه مردم        

در مورد قضاوت در اشعار من به من کیف می دهد  از ان کیف می برم.                                         

 

از قضاوت هیچ کس در خصوص اشعار من نگران نباشید. اگر زبان مخصوص در اشعار من هست اگر

طبقه ی جوان من چنان با زبان من حرف می زنند که خودشان نمی دانند و اگر در کار شعر سازی حرمتی

داشته باشیم همه از فرمانی هستند که به درد زخم من نمی خورد .یعنی حرف کسی باری از روی دوشی بر نمی دارد من همین قدر باید از عنایتی که جوانان نسبت به کار من دارند  متشکر باشم .اگر اشتباه کرده یا نکرده اند قدر مسلم تر اشتباه این که شخص خود من در راه رسم خود شک بیاورم...                                                         

راجع به انسانیت بزرگتری فکر کنید پیوستگی خود را با ان  در راه فهم صحیح ان چیزهایی که مربوط به اساس ان است . اشنا شدن انتخاب راه و موضوع و مجال جولان بیش تر که اغلب نمی دانند از کجا ممکن است برای افکارشان

فراهم اید از این راه است .پس از آن وارد ترین کسی به زندگی مردم و خوب بد افکارشان شما خواهید بود))

 

تهران 14 خرداد 1330_ نیما یوشیج